سوراخ داخل مىشدند ، اسلام از اين معنا نهى كرد ، و دستور داد از در خانه ها درآيند ، آيه شريفه مورد بحث مىتواند با اين داستان منطبق باشد ، و مىتوان به رواياتى كه در شان نزول آيه اين داستان را نقل مىكند ، و به زودى از نظر خواننده خواهد گذشت اعتماد نمود . و اگر جز اين بود ممكن بود كسى بگويد : آيه مورد بحث كنايه است از نهى از امتثال اوامر الهيه ، و عمل به احكام شرع به غير آن وجهى كه بر آن وجه تشريع شده ، مثلا مىخواهد بفرمايد : حج را در غير ماه‌هاى حج انجام دادن ، و روزه را در غير رمضان گرفتن ، و همچنين ساير احكام الهى را به غير آن وجهى كه دستور داده شده انجام دادن ، مانند اين است كه با اينكه خانه در دارد از بام وارد آن شوى . آن وقت بنا بر اين ، جمله : « * ( وَلَيْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوا الْبُيُوتَ ) * . . . » ، متمم اول آيه خواهد بود ، و روى هم معناى آيه چنين مىشود : اين ماهها اوقاتى است كه براى اعمال شرعى تعيين شده ، و تجاوز از آن اوقات به اوقات ديگر جايز نيست مثلا حج را نبايد در غير ماههايش ، و روزه را در غير ماه رمضان ، و ساير وظائف را در غير موعد مقرر انجام داد ، كه در اين صورت به منزله وارد شدن به خانه است از غير دروازه آن ، پس صدر و ذيل آيه شريفه تنها مىخواهد يك حكم را بيان كند . و بنا بر فرض اول كه گفتيم دليل نقلى مؤيد آن است نفى بر و خوبى از آمدن درون خانه از پشت خانه دلالت مىكند بر اينكه عمل نامبرده مورد امضاى دين نيست ، و يك عمل دينى به شمار نمىرود ، و گرنه معنا نداشت ، بفرمايد اين عمل بر و خوبى نيست بلكه بايد بفرمايد اين كار را نكنيد ، و خدا اين كار را حرام كرده ، و امثال اين عبارات كه مىرساند حرمت اين عمل يكى از احكام شرع است ، و در آيه شريفه خوب بودن آن را نفى ، و خوب بودن تقوا را اثبات كرده و در اثبات خوبى تقوا ظاهر كلام اقتضا مىكرد بفرمايد : « و لكن البر هو التقوى » ولى به جاى آن فرمود : * ( « وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقى » ) * ، تا بفهماند كمال آدمى در اتصاف به تقوا است ، كه مقصود هم همين اتصاف و داشتن تقوا است ، نه صرف حرف و مفهوم ، هم چنان كه نظيرش در آيه شريفه : « لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ وَلكِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ » « 1 » . و امر در جمله : * ( « وَأْتُوا الْبُيُوتَ مِنْ أَبْوابِها » ) * امر مولوى و تكليفآور نيست بلكه امر ارشادى و نصيحت است ، به اينكه خانه ها را از در درآمدن بهتر است از اينكه از پشت و يا بام آن درآيى ، براى اينكه آنهايى كه براى خانه در ساخته‌اند غرضى عقلايى در نظر گرفته‌اند و آن اين است كه همه كسانى كه با اين خانه سر و كار دارند از يك نقطه داخل و خارج شوند ،

--> ( 1 ) در سوره بقره آيه 177 گذشت .